de laatste dag

Wederom een stralende dag.

Welgemoed stapten we in de bus, die ons naar de Tenso Shrine bracht, een belangrijke Shinto-tempel in een gewone woonwijk van Tokyo. We werden opgewacht en verwelkomd door een delegatie priesters en medewerkers van de tempel. Speciaal voor ons werd een reinigingsritueel opgezet, waarbij we meegingen in de ceremonie. Plechtige gezangen, dreunende trommels, een beetje vergelijkbaar met sommige rituelen in de katholieke kerk. Allemaal heel indrukwekkend. Daarna werden we naar een soort gemeenschapsruimte gedirigeerd, waar een shusi-meester met helper inmiddels bezig waren de lunch voor ons klaar te maken. Intussen werd een act voor ons opgevoerd door enige plaatselijke muzikanten en kregen we muziek te horen, die normaal gesproken alleen werd gespeeld tijdens bepaalde festivals. De sfeer was zeer ongedwongen, vooral nadatwe werden uitgenodigd te participeren in het bespelen van de trommels. Inmiddels kregen we de sushi opgediend. Zoals altijd zag het er weer verrassend mooi uit, kwa kleur, compositie ensamenstelling en bovendien smaakte het ook nog bijzonder goed.

Na de lunchbezochten we nog een museum voor caligrafie en na de nodige kado's in ontvangst genomen te hebben, werden welos gelaten in een winkelcentrum.

Om even voor 19.00 uur waren we al weer present voor de Farewell Party, waarbij onze gastheer de minister van Buitenlandse zaken was, op wiens uitnodiging wij in Japan waren. Er waren verrassend veel andere gasten aanwezig, waarondervertegenwoordigers van de Nederlandse ambassade, Ministerie vanBuitenlandse zaken, hoogleraar en studenten van de Chuo Universiteit, leden van de Nederlands-Japanse Sakura vereniging en nog vele anderen. Weer viel mij op, hoe onbevangen deJapanner in het algemeen is, hoe vrij en makkelijk in het leggen van contacten. Velen van de vereniging Sakura spraken nederlands en in het algemeen was men zeer geinteresseerd in onze wederwaardighedenin Japan. Vervolgens werden over en weer toespraken gehouden en kado's uitgewisseld en toen het ijs gebroken was, werden Nederlandse en Japanse liederen ingezet. In een vrolijke en ongedwongen sfeer werd uiteindelijk afscheid van elkaar genomen.

Terugkijkend kan ik zeggen, dat deze reis mijn stoutste verwachtingen heeft overtroffen. Japan en de Japanners hebben mijn hart gestolen. Hun cultuur en hun beschaving acht ik hoog. De jonge kinderen heb ik in mijn hart gesloten en de jongvolwassenen, de studenten met wie ik in contact ben geweest, hebben mij hoopvol gestemd ten aanzien van de toekomst. Bevrijd van mijn vooroordeel keer ik morgen tegug naar Nederland.

Ik zal zo snel mogelijk proberen de laatste foto's aan mijn verhaal toe te voegen.

de op een na laatste dag

Vandaag scheen de zon uitbundig, maar de wind maakte het een beetje koud.

We begonnen de dag met een bezoek aan de Tokyo Tower, met zijn333m hoger dan de Eiffeltoren in Parijs. Vanaf de omloop had je een prachtig uitzicht op Tokyo. We hebben dan ook veel foto's en film geschoten. Daarna kregen we even de gelegenheid om te shoppen en velen van ons hebben er van gebruik gemaakt om voor de thuisblijvers iets te kopen. Het was wel even schrikken en slikken. Tokyo heeft veel moois te bieden, maar het is allemaal peperduur! En verbazingwekkend zo veel mooie (jonge) vrouwen als er in Japan rondlopen!

's-Avonds hadden we een ontvangst op de Nederlandse ambassade. We werden buitengewoon hartelijk ontvangen en hadden eerst een onderonsje met de ambassadeur en zijn vrouw en enkele medewerkers. Onderwerp van gesprek was natuurlijk hoe we de confrontatie hebben ervaren met Japan en de Japanners, onder wie velen van ons in de kampen hebben geleden. De ambassadeur lichtte toe dat er in Japan twee stromingen bestaan: de bovenlaag, die de wandaden verdoezelen of zelfs ontkennen en een andere categorie, die erkent welke fouten er in het verleden gemaakt zijn.Vervolgens bood onze 'leading Lady' Liesbeth namens de groep de kado's aan.Daarna mengden de andere gasten (Japanners en Nederlanders, waaronder studenten) zich in het gezelschap. Tijdens het nuttigen van het uitgebreide buffet, ontstonden overal geannimeerde gesprekken en moesten we al weer naar het hotel terug, voordat we het wisten. De tijd was omgevlogen. We waren voldaan en hadden allen het gevoel in goed en prettig gezelschap te hebben vertoefd.

Tokyo

We zijn in Tokyo gestart met een lunch in een Indonesisch restaurant. En beetje rommelig, lekker Indonesisch van sfeer en karakter. De keuken was voortreffelijk.

De skyline van Tokyo is wat ik er van verwacht had, veel hoogbouw, een beetje Manhatten-achtig. De straten waren brandschoon, zoals overal in Japan. Het verkeer maakte een rustige, ordelijke indruk (heel anders dan Jakarta of Bangkok). Alleen de fietsers rijden hier (legaal) over het trottoir.

Aan het einde van de middag werden we ontvangen op de Chuo Universiteit voor een ontmoeting met studenten politicologie, rechten en economie. Bij binnenkomst zag ik een zaal vol met jonge gezichten, die ons verwachtingsvol aankeken. Ik had het gevoel, dat ze van ons verwachtten dat we de sleutel tot een betere wereld kenden en hen die zouden aanreiken. In plaats daarvan hoorden ze uit onze groep alleen verhalen, die handelden over de ellende die ons is aangedaan. Persoonlijk vond ik het een beetje beschamend. Deze jonge mensen vol toekomstverwachting hadden daar niets mee te maken! Over het heden (verzoening) en de toekomst (samenwerking en vrede)werd nauwelijks iets door ons naar voor gebracht. Ikmeende verbazing en teleurstelling te kunnen aflezen op de jonge gezichten vóór ons.In hun vragen lieten ze dit ook doorschemeren. De beantwoording van hun vragenwas mijns inziens onvoldoende en schoot te kort. We waren hier niet op voorbereid en de beantwoording van de vragen á l'improviste door een van ons bleek te hoog gegrepen. Hoe spijtig ook, daarna hebben wetijdens het persoonlijk contact,bij het koud buffet gezellig en zeer geanimeerd met ze zitten praten.Het waren bijzonder aardige jonge mensen, communicatief ingesteld, vol belangstelling voor ons, ons land en ons verleden en tenslottehoopvol gestemd met betrekking tot de toekomst.

Osaka en Kyoto

Vanuit Nagasaki per vliegtuig vertrokken naar Osaka. Daar bezochten we het Peace Museum, volgens onze gids het enige museum in Japan dat gewijd is aan de vrede en niet alleen aan de oorlog. Ook hier weer werden we uitgebreidwelkom geheten en rondgeleid door directeur en medewerkers. Niet alleen werd hier getoond hoezeer de Japanse bevolking heeft geleden onder de oorlog, zoals werd laten zien in het atoombom museum in Nagasaki, maar er werd ook getoond hoe wreed en gruwelijk het Japanse leger eerderte keer is gegaan in China, Mantsjoerije en later in de andere landen van Zuid-Oost Azië. Dit is een omstreden punt in Japan. Er zijn sterke groeperingen in Japan (de havikken), die de gruwelen ontkennen of tenminste verdoezelen (mijn antwoord aan Willem Frische), maar er is ook een stroming die onder ogen ziet waar zij gefaald hebben. Met deze groepering komen wij op het ogenblik in contact.

Na het bezoek aan het Peace Centre ging het per luxe toeringcar richting Kyoto, de vroegere hoofdstad van Japan. Kyoto maakte op mij weliswaar de indruk van een wereldstad, maar het karakter was dat van een rustige, vriendelijke provinciestad. Deze stad herbergt heel veel cultuur. Het is de zetel geweest van de Shogun-dynastie, hetgeen nog te merken is aan de vele paleizen en tempels. Hier gingen we dan ook een dag cultuur snuiven. We bezochten de Gouden tempelmet het spiegelend meer, het keizerlijk paleis, de tempel met de duizend Boeddha's etc. Alle zeer verschillend, maar wat zij met elkaar gemeen hadden, was de indrukwekkende schoonheid, rust en harmonie, die zij uitstraalden. Ik heb diep respectgekregen voor de Japanse cultuur, hun gevoel voor esthetica tot uiting komend inhun bouwkunst, hun tuinarchitectuur, hun interieur (minimalistisch, functioneel) en tenslotte hun omgangsvormen.

De volgende dag vertrokken we per trein naar Tokyo. Hier kregen weeen staaltje te zienvan Japanse efficiency. Op onze ticket stond aangegeven in welke wagon wewaren ingedeeld en welkeplaatsen voor ons gereserveerd waren. De perrons waren beveiligd met hekken voorzien van openingen ter plaatsevan de in- en uitgangen van de trein, ik noem ze 'poortjes'.Op ons treinkaartje stond aangegeven 'wagen nr 9' , dus moesten we ons opstellenter hoogte van poortje 9. Toen de trein er aan kwam en het station binnen gleed, stopte die precies met de deuren voor de poortjes. In ons geval stopte de trein met wagen 9 precies voor poortje 9. Wonderlijk! Het eerste wat me op viel aan de treinen was, dat ze zo schoon waren, alsof ze regelrechtuit de wasstraat kwamen. Geen spoortje vuil, nergens grafity. De toiletten waren blinkend schoon en fris, de stoelen ruim en comfortabel. De stoelen konden zelfs 180 graden gedraaid worden, zodat je met z'n vieren een unit kon vormen. Kortom, hier kan Nederland nog wat van leren!

Nagasaki

Een stralende dag! De zon scheen, het was windstil en de temperatuur was buitengewoon aangenaam. Het klimaat is hier mediteraan, een beetje zoals in Zuid Frankrijk.

De bus voerde ons naar de plek waar de bom op 9 augustus 1945 om 11.02 uurgevallen was in Nagasaki. Die plek (het hypocentrum) is nu een immens plein, omzoomd door bomen, met een herdenkingsnaald als monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers die de atoombom gemaakt had. Beurtelings legden wij een voor een onze bloemen neer aan de voet van de naald, hetgeen werd vastgelegd door de inmiddels aanwezige pers. Het was een indrukwekkende plechtigheid, waarbij ieder van ons stil stond bij zijn eigengedachten, vervuld van al dan nietzichtbare emotie.

Hierna werden we in contact gebracht met een gids, die de explosie als kind van een jaar of tien had meegemaakt. Hij leidde ons rond op het plein en vertelde ondertussen over die vreselijke gebeurtenis, die je jemet de ergste fantasie nog niet kon voorstellen. Hij vertelde, dat sommige mensen dachten dat de zon op aarde was gevallen. Hij vertelde over deeffecten, die gevoeld werd, de enorme luchtdruk die alles omver blies, de verzengendehitte, hoe je huid bijna vloeibaar werd en van je afdroop, hoe je haar in een fractie van een seconde was weggeschroeid, hoe sommige mensen wanhopig zochten naar water.Hij vertelde, hoe de stad in een klap in eenpuinhoop wasveranderd en van de kaart was geveegd. Wat hij vertelde was te erg voor woorden.Stil geworden en onder de indruk wandelden we naar het Peace Park even verderop. We wandelden langs de diverse sculpturen, die door verschillende landen aan Nagasaki waren geschonken, veelal met vrede en hoop op de toekomst als thema.Vervolgens gingen we het Atoombom Museum in, waar alles nog eens zichtbaar werd gemaakt aan de hand van foto's, video's en geborgen schademateriaal. Gruwelijk! Sommigen werd het te veel.

Vervolgens bezochten we Dejima, de Hollandse handelspost op een vooruitgeschoven kunstmatigeiland voor de wal van Nagasaki. De Nederlanders waren in de 17e eeuw de enige buitenlanders die het werd toegestaan handel te drijven met Japan. tegenwoordig ligt Dejimamidden in de stad. Meer hierover kun je vinden in het Sieboldt-huis in Leiden. Met veel gevoel voor historie heeft men de gebouwen weer in goede staat gebracht en worden nog steed restauraties en verbeteringen gefaseerd aangebracht.

De volgende keer zal ik proberen wat foto's te up-loaden.

Mizumaki

Vandaag een dag van ernst en bezinning.

Al vroeg vertrokken we naar het monument voor de krijgsgevangenen in Mizumaki, waar zij destijds gedwongen werden in de kolenmijnen slavenarbeid te verrichten. Mizumaki en Fukuoka bevinden zich aan de noorkant van het eiland Kyushu, de mijnstreek van Japan. Hier heeft ookmijn vaderdwangarbeid moeten verrichten vanaf 1942 tot aan decapitulatie van Japan. We werden opgewacht door een grote delegatieJapanners, vanaf gemeentebestuur, commitee ter bevordering van vrede en cultuur tussen Japan en Nederland tot en met kinderen enleraren van de Eburi basisschool. Evenals gisteren wemelde het vanpers en fotografen. Het monument was eenvoudig en strak vormgegeven met hardstenenplaquetteswaarop de namenwaren gegrafeerd van 871 omgekomen krijgsgevangenen, allen Nederlanders. Een reeks van sprekers volgde, beurtelings Japanners en Nederlanders. Met name de toespraak van een vertegenwoordiger van de Nederlandse ambassade was mij uit het hart gegrepen. Hij memoreerde niet alleen het leed aan de Nederlanders aangedaan, maar ook hoe het Japanse volk onder de oorlog geleden had. Nogmaals werd door alle sprekers benadrukt hoe belangrijk het is de banden tussen de volkeren aan te halen, vrede en vriendschap te versterken,zodat er nooit meer oorlog zou zijn. Vervolgens boden de kinderen van de Eburi school door hen gevlochten slingers aan van duizend kraanvogels, Japans symbool van vrede. Daarna werden er bloemen gelegd door iedere aanwezige. Het meest ontroerende was voor mij de bloemlegging door de kinderen. Het gaf mij hoop voor de toekomst,omdat ik ditzag alseen basis voor wederzijds begrip en respect tussen deverschillendevolkeren op de wereld.

Na de plechtigheid begaven we ons naar de bibliotheek onder aan de helling van de heuvel. Hier boden wij een aantal boeken aan voor de Nederlandse afdeling van de bibliotheek. Verbazingwekkend te zien, hoe een kleine plaats als Mizumaki (40.000 inwoners) een bibliotheek heeft met een compleet Nederlandse afdeling, waar de wapens van alle Nederlandse provincies aan de muur hingen. De bijzondereband van Mizumaki met Nederland is te danken aan de inspanningen van een voormalige krijgsgevangene, Dolf Winkler.

Om weer totontspanning te komen,brachten we hiernaeen bezoek aan een Japanse tuin met museum, gewijd aan de eeuwenoude Japanse theecultuur. Hier bleek weer eens het gevoel voor esthetica, cultuur en vakmanschap van de Japanner. De tuin was prachtig aangelegd en ademde rust en evenwicht, detheehuizen waren functioneel, bijna minimalistisch ingericht. Alles ademde harmonie en eenvoud. We kregen Japanse groene thee geserveerd, dieop een bepaalde ceremoniele manier gedronken moest worden. De smaak was even wennen voor me en niet voor mij alleen!

Hierna vertrokken we naar Nagasaki, waar we werden ontvangen door de loco-burgemeesteren enige van zijnmedewerkers, onder wie een Amerikaanse tolk. Ook hier bleek weer die bijzondere band, die men heeft met Nederland. Aan de muur van de vergaderzaal hing een schilderij met een Amsterdams stadsgezicht en in een glazen vitrine stondennog enkele typisch nederlandse artikelen, waaronder een paar klompen.De betrekkingen met Nederland gaan dan ook terug tot de 16e eeuw.Op het gemeentehuiswerden weer kado's uitgewisseld. Zo langzamerhand zal ik me een tweede koffer moeten aanschaffen omalles mee te krijgen.

De dag werd besloten met een typisch Japanse maaltijd. Een overvloed aan zorgvuldig gecomponeerde schotels kwam op tafel. Eens te meer bleek weer het Japanse gevoel voor esthetica.Qua kleur, vorm en smaak waren het artistieke hoogstandjes. Door het gehannes met de eetstokjes, voelde ik me een 'barbaar in Japan' en schaamde me diep.

dag2

Vandaag begon vroeg: om 7.00 uur ging de telefoon! Wake-up-call! Na het ontbijt vertrokken we naar de basisschool voor een gezellig dagje met de kinderen, dachten we. Maar toen we het terrein opreden, wisten we niet wat we zagen: de hele school stond ons op te wachten met Nederlandse en Japanse vlaggetjes. Een zee van zwaaiende vlaggetjes kwam ons tegemoet en toen we uitstapten werden we met gejuich begroet. Door een haag van zingende en roepende kindertjes moesten we ons een weg zoekennaar de ingang en van daaruit werden we begeleid door elk drie kindertjes en een volwassen vrijwilliger naar een klaslokaal. De ontvangst was buitengewoon hartelijk. Iedereen rende zichrot om alles gladjes te doen verlopen. Er was voor ieder van onseen plek gereserveerd achter een kinderlessenaartje, keurig kaartje met de naam er bij eneen groot aantal kadootjes die de kinderen zelf heel kunstig in elkaarhadden geknutseld. In het welkomstwoord van het hoofd van de school werd uitvoerig stilgestaan bij de speciale band, die reedslang bestaat tussen de stad Mizumaki en Nederland. De geschiedenis werd gememoreerd vanaf 1600, toen de eerste Nederlandse handelsmissie tot Japan werd toegelaten in Deshima (die ook op ons programma staat), uitvoerig werd ingegaan op de rol van Japan tijdens de tweede wereldoorlog en nadrukkelijk werd spijt betuigd over deze periode, waarin zo veel leed en onrecht werd toegebracht aan Nederlandse burgers en krijgsgevangenen. Af en toe kreeg ik een brok in mijn keel en moest mezelf dwingen me goed te houden. Vooral de aanblik van al die vrolijke, lieve en onschuldige kindertjes, die zo hun best voor ons deden, ontroerde me behoorlijk. Zij deden me denken aan mijn kleinkinderen nu en aan mijn eigen verscheurdejeugdjaren ten tijde van de Japanse bezetting, toen ik ongeveer dezelfde leeftijd gehad moet hebben als deze kindertjes. Na de toespraken en uitwisseling van kadootjes, werden we in groepjes ingedeeld om samen met de kinderen deel te nemen aan schoolactiviteiten, zoals bijvoorbeeld caligraferen van Japanse karakters. De begrippen Hoop, Liefde en Vriendschap werden daarbij geoefend. De ochtend werd besloten met een lunch tesamen met de kinderen. Een lunch zoals ze die altijd krijgen tussen de middag, bestaande uit een kommetje rijst, groente en een weinig vlees, vis of tofu. Het viel me op dat de kinderen hun bordjes en schaaltjes volkomen leeg aten. Er bleef geen rijstkorreltje achter, hetgeen mij niet lukte, omdat ik worstelde met de eetstokjes. Later hoorde ik, dat het ze was ingeprent uit eerbied voor de boer, die zo veel moeite en energie stak in het kweken van de rijstplantjes. Toen schaamde ik me een beetje, dat ik niet beter mijn best geddaan hadmet de eetstokjes.

Na het bezoek aan de school, werden we op het gemeentehuis ontvangen door burgemeester en wethouders. Ook hier weer toespraken, spijtbetuigingen en kadoos in een hartelijke sfeer.

s'Avonds tot slot een diner met burgemeester en wethouders, waarbij wete gast warenbij het Commité tot bevordering en uitwisselingvan vriendschap en cultuur tussenJapan en Nederland. Al met al een indrukwekkende dag. Ik heb diep respect gekregen voor de Japanners, die de grootheid toonden zich berouwvol te kunnen opstellen ten aanzien van hun verleden enhun jeugd er diep van weten te doordringen van het belang van vrede en vriendschap. Nooit meer zal ik schamper spreken over 'jappen'.

dag1

op het allerlaatste nippertje nog weer mijn koffer uitgepakt en opnieuw ingepakt. Corduroy jasje er uit (veel te warm, dacht ik) en lichtgewicht colbertje er in met bijpassende broeken en hemden. Ja, ik was best wel zenuwachtig en gespannen. Ik had er wel zin in, maar ik zag er ook tegen op. Niet alleen tegen de lange reis, maar ook het emotionele.

De reis op zich was fantastisch. Als ik het betalen kan, ga ik voortaan altijd businessclass. De KLM was werkelijk fantastisch! In plaats van de lompe koeien die ik gewend was in hun economyclass, hadden zenu prachtige slanke, ranke, mooie en lieve JAPANSE stewardessen ingehuurd. Ook was de sevice uitstekend! Je kon uit allerlei menu's kiezen, kreeg onbeperkt geschonken wat je hebben wilde tot en met een likeurtje bij de koffie en bovendien waren de stoelen op vier verschillende plaatsen te verstellen. Het kon niet op!

In Tokyo aangekomen werden we rap getransporteerd naar een ander vliegveld, onder de hoede van twee vrouwelijke gidsen en verder ging de reis naar het zuiden. Ondertussen bekeek ik mensen en omgevingaandachtig. Zijn best wel mooie mensen bij, hoor!! En ze zijn nog aardig ook en heel beleefd. Het zuidelijke eiland waar we landden (Kyushu) bleek heel mooi groen en bergachtig. Onderweg zag ik een bordje met 'Fukuoka'. Mijn keel kneep zich dicht, toen ik dit zag. Fukuoka is het krijgsgevangenkamp, waar mijn vader in de oorlog als dwangarbeider in de mijnen heeft moeten werken. Nooit had ik mij voorgesteld, dat het zo'n liefelijke plek was om te zien. Smaragdgroene heuvels en dalen. Hoe bedriegelijk kan het zijn.

Mijn eerste indruk van Japan, is dat het een hoogontwikkeld land is met een hoge levensstandaard. De mensen zijn beschaafd en vriendelijk en zij houden hun omgeving schoon! En zij hebben een heel interessante en hoogstaande cultuur. Ik denk, dat ik daar heel erg veel van zal kunnen genieten.

Morgen start het officiële gedeelte van de reis. Dan gaan we naar een herdenkingsmonument van krijgsgevangenen in Mizumaki. Kransleggingen, toespraken etc, etc, Kan emotioneel worden, maar hoop het niet. We gaan ook een lagere school bezoeken en lekker kletsen met die kindertjes. Vandaag zag ik ook een jong moedertje met een kindje op de arm. Hartstikke lief kindje om te zien, prachtige spleetoogjes en heel bolle wangetjes. Een schatje, hoor. Trouwens, het moedertje mocht er ook wel zijn. Ik vind eigenlijk, nu ik de Japanse vrouw zie in haar eigen omgeving, in haar eigen land,best wel aantrekkelijk. Aantrekkelijker dan andere Aziatische vrouwen.

Dit was mijn eerste verslag, de rest komt morgen en misschien ook foto's als ik ze al heb.